Vanaf 25 mei 2023 is de Spaanse Ley de Vivienda in werking, waardoor gemeenten een extra instrument krijgen om langdurige leegstand tegen te gaan. Een woning wordt als permanent leeg beschouwd als het meer dan twee jaar geen geldige reden heeft en het waterverbruik onder de vijf kubieke meter per kwartaal blijft. In dat geval kan de Impuesto sobre Bienes Inmuebles (IBI) worden verhoogd. Na twee jaar stijgt de toeslag met 50 %, na drie jaar met maximaal 100 %. Als een eigenaar in dezelfde gemeente twee of meer woningen langer dan drie jaar leeg laat, kan de toeslag per woning oplopen tot 150 %. De hoogte van de toeslag ligt binnen de grenzen die de wet voorschrijft, maar elke gemeente bepaalt zelf of en hoe het wordt toegepast.
Een voorbeeld is het dorp Aínsa‑Sobrarbe in de Pyreneeën, dat vanaf 2026 een dergelijke heffing invoert na een unaniem besluit van de gemeenteraad. De gemeente telt een woning als leeg wanneer het waterverbruik binnen twee jaar niet boven vijf kubieke meter per kwartaal uitkomt. De IBI stijgt stapsgewijs: 50 % na twee jaar, 100 % na drie jaar en maximaal 150 % per woning voor wie twee of meer leeg laat.
Er zijn uitzonderingen. Personen die tijdelijk voor werk of studie elders wonen, eigenaren met zorgafhankelijkheid, ziekte of sociale nood, en tweede verblijven die maximaal vier jaar onbewoond blijven, vallen buiten de toeslag. Ook woningen in verbouwing, onder een gerechtelijke of bestuurlijke procedure, of die te koop of te huur staan, zijn vrijgesteld. Bij verkoop geldt een respijt van een jaar, bij verhuur een respijt van zes maanden. De gemeente moet de leegstand aantonen en bepaalt de hoogte van de toeslag binnen de wettelijke marges. De staat van het pand op de peildatum van de IBI is bepalend voor de aanslag, waardoor de toepassing per gemeente kan verschillen.
Volgens onderzoek van Fotocasa is leegstand vooral bij eigenaren van meerdere huizen. Minder dan 3 % van alle particuliere eigenaren laat een woning leeg, maar bij bezitters van drie of meer huizen is dit 26 %. De belangrijkste redenen zijn achterstallig onderhoud of een noodzakelijke renovatie (21 %) en erfeniskwesties (18 %). Angst voor krakers en wanbetalende huurders speelt ook een rol.
Buitenlanders met een vakantiewoning betalen naast de IBI ook het jaarlijkse modelo 210, waarbij de fiscus een fictief inkomen toekent op basis van de kadastrale waarde. Een toeslag op de IBI komt daar bovenop, waardoor de vaste lasten van een Spaans huis aanzienlijk kunnen stijgen. De maatregel past in een bredere strijd tegen de woningnood, waarbij de regering een nieuw woningdecreet wil invoeren om huurcontracten te verlengen en tijdelijke verhuur te beperken. Bezit je een huis in Spanje dat vaak leegstaat, vraag dan bij je Ayuntamiento of de toeslag wordt toegepast.
